काही दिवसांपूर्वी आई सांगत होती — “एक काळ होता जेव्हा स्वामी समर्थ प्रत्यक्ष या पृथ्वीवर होते. ते उपदेश देत, लोकांना मार्गदर्शन करत, भक्तांना आशीर्वाद देत आणि इतरांच्या कल्याणासाठी सर्व काही करत होते. पण मग प्रश्न पडतो — जर स्वामी समर्थ एवढे दिव्य होते, तर त्यांनी भारताला इंग्रजांच्या जोखडातून का वाचवलं नाही? किमान त्या एका स्वातंत्र्यसैनिकाला तरी का वाचवलं नाही ज्याने त्यांच्याकडे आश्रय मागितला होता?”
तो स्वातंत्र्यसैनिक होता वासुदेव बळवंत फडके. आणि त्याची गोष्ट फार काही सांगून जाते.
वासुदेवजी एकदा स्वामी समर्थांकडे गेले — भारताच्या स्वातंत्र्याच्या लढ्यास सुरुवात करण्यापूर्वी गुरू आज्ञा घ्यायला. त्यांनी आपली तलवार स्वामी समर्थांसमोर ठेवली आणि आशीर्वाद मागितला.
स्वामी समर्थ फक्त इतकंच म्हणाले — “तू जे काम करणार आहेस ते चांगलं आहे, पण वेळ योग्य नाही.”
आणि त्यांनी आपल्या शिष्याला सांगितलं, “ही तलवार घे आणि झाडावर टांगून ठेव.”
पण वासुदेवजींच्या मनात निर्णय पक्का झाला होता. त्यांनी ठरवलं होतं की आता मागे हटायचं नाही. गुरू आज्ञा न मिळाल्यानंतरही त्यांनी स्वामी समर्थांना नमस्कार केला, तलवार उचलली आणि निघाले. पुढे त्यांना इंग्रजांनी पकडलं आणि मृत्यू झाला.
ही गोष्ट एकच सांगते — गुरू फक्त मार्ग दाखवू शकतो, पण आपण निर्माण केलेल्या कर्मात तो हस्तक्षेप करू शकत नाही.
स्वामी समर्थांनी आधीच सांगितलं होतं — “वेळ योग्य नाही.”
पण पुढचं सगळं वासुदेवजींच्या कृतीनुसार घडलं. त्यांनी गुरूच्या शब्दांच्या पलीकडे जाऊन कृती केली आणि त्या कृतीचा परिणाम त्यांना भोगावा लागला.
आणि इथेच आपल्याला कर्माचं खरं स्वरूप कळतं — कर्म म्हणजेच कारण आणि परिणाम.
वेळ चुकीची असताना आपण कृती केली, तर परिणाम सुद्धा त्या वेळेनुसारच येतो. कर्माचा नियम कोणासाठी वाकत नाही — ना भक्तीसाठी, ना धैर्यासाठी. तो जसा आहे तसाच वाहतो.
आईचा प्रश्न होता — “मग स्वामी समर्थांनी त्यांना का वाचवलं नाही?”
पण बघा, त्यांनी आधीच मार्गदर्शन केलं होतं.
दैवी शक्ती कधीच मुक्त इच्छेला नकार देत नाही.
विश्व कृती रद्द करत नाही, ते फक्त समतोल ठेवतं.
मग प्रश्न येतो — आपल्याला कर्म एवढं क्रूर का वाटतं?
कारण सामान्य माणसाच्या नजरेत कर्म म्हणजे शिक्षा.
लोक म्हणतात — “वाईट केलंस तर वाईट होईल. चांगलं केलंस तर चांगलं होईल.”
कोणी दु:ख भोगत असेल तर आपण म्हणतो, “अगं, त्याचं कर्म आहे.”
मग कर्म आपल्याला काहीतरी भीतीदायक, अन्यायकारक वाटतं.
पण खरं म्हणजे कर्म ना चांगलं असतं, ना वाईट.
कर्म म्हणजे फक्त कारण आणि परिणाम.
एक साधं उदाहरण घेऊ — जर सफरचंद न्यूटनच्या डोक्यावर पडलं, तर त्याचा परिणाम म्हणजे विचार.
जर सफरचंद पडलं नसतं, तरी काहीतरी दुसरं घडलं असतं ज्यामुळे त्याचं लक्ष तिकडे गेलं असतं.
कारण तो विचार, ती जाणीव होणं हे विश्वाच्या क्रमात होतंच.
कर्म तसंच असतं — परिणाम नेहमी घडतो, फक्त माध्यम बदलतं.
आणखी सोपं उदाहरण — जर मी खूप आम्लयुक्त काहीतरी खाल्लं, तर पोट जळजळेल.
ही शिक्षा नाही. हा नैसर्गिक परिणाम आहे.
हीच कर्माची गती — कारण आणि परिणाम.
तू काहीतरी करतोस, परिणाम होतो, आणि तो परिणाम पुढचं कारण बनतो.
ही साखळी चालूच राहते — हा विश्वाचा ताल आहे.
स्वामी समर्थांनी जर वासुदेवजींचं नशीब बदललं असतं, तर हा ताल बिघडला असता.
दैवी शक्ती विश्वाच्या नियमाविरुद्ध कधीच जात नाहीत.
त्या त्या नियमाच्याच रूपात असतात.
म्हणूनच कर्म वाईट नाही. आणि कर्म काही “बिच” सुद्धा नाही.
कर्म कोणीतरी न्याय करणारा नसतो.
कर्म म्हणजे फक्त विश्वाचा संतुलनाचा नियम.
भौतिकशास्त्रासारखंच — चेंडू फेकला की परत येतो, ढकललं की हलतं, बी पेरलं की उगवतं.
तू चांगलं केलंस तर चांगलं मिळतं, वाईट केलंस तर वाईट मिळतं.
पण आता एक खोल प्रश्न — चांगलं कर्म खरंच चांगलं आहे का? आणि वाईट कर्म खरंच वाईट आहे का?
कारण जेव्हा आपण परब्रह्माबद्दल बोलतो, तेव्हा “चांगलं” किंवा “वाईट” असं काही नसतं. गोष्टी फक्त असतात.
जर चांगलं कर्म केल्याने चांगले अनुभव येतात, तर आपण पुन्हा पुन्हा जन्म घेत राहतो त्या अनुभवांसाठी.
पण आत्म्याचं खरं उद्दिष्ट काय आहे? फक्त सुखाने जगणं का? नाही.
उद्दिष्ट आहे — या चक्राच्या पलीकडे जाणं.
दु:ख-सुख, चांगलं-वाईट यांच्या पलीकडे.
त्या अवस्थेत पोहोचणं जिथे फक्त स्वतःचं स्वरूप, परब्रह्मच अस्तित्वात असतं.
चांगलं आणि वाईट कर्म दोन्हीही आपल्याला बांधून ठेवतात, कारण दोन्हीही “मी करत आहे” या अहंभावातून येतात.
स्वातंत्र्य म्हणजे काय? जेव्हा तू दोघांच्याही पलीकडे जातोस.
जेव्हा तू कृती करतोस पण अहंकाराशिवाय — तेव्हा कर्माचा परिणाम तुला बांधत नाही.
तू जगतोस, कृती करतोस, पण परिणामात गुंतत नाहीस.
स्वामी समर्थांनी “वाचवलं नाही” कारण ते वाचवणं या कल्पनेच्याही पलीकडे होते.
ते स्वतः विश्वाचे नियम होते — समतोलाचं मूर्त रूप.
कर्म ना क्रूर आहे, ना दयाळू. ते फक्त तटस्थ आहे.
क्रूरता आणि दया या फक्त आपल्या नजरेत असतात.
विश्व विभागत नाही — ते फक्त वाहत राहतं.
म्हणून पुढच्यावेळी कोणी म्हणालं, “कर्म इज अ बिच,”
तेव्हा फक्त हसून सांग —
कर्म बिच नाही, कर्म म्हणजे समतोल.
तो विश्वाचा ताल आहे.
विश्व जसं श्वास घेतं, तसं कर्म वाहत राहतं.
जेव्हा तू कर्माकडे अशा नजरेने बघतोस,
तेव्हा “का मी?” हा प्रश्न संपतो,
आणि त्याजागी “माझ्यामार्फत हे घडतंय” अशी जाणीव येते.
कदाचित, तिथूनच खरी शांती सुरू होते.
आपली,
ब्रह्ममयी

